近红外激发有机发光材料的构筑及在疾病治疗中的应用
Construction of Near-infrared Triggered Organic Photosensitive Materials and Their Applications in Disease Treatment
光疗[主要包括光动力疗法(PDT)和光热疗法(PTT)]作为一种非侵入性替代疗法, 具有精准性和极小的副作用. 与无机光敏材料相比, 有机光敏材料在生物相容性、 结构可调性和精确结构纯度方面具有优势. 然而, 大多数临床批准的光敏剂都需要通过可见光(400~700 nm)激活, 并且有限的组织穿透深度严重限制了其治疗效果. 相比之下, 近红外光(NIR, 700~2500 nm)具有优越的组织穿透能力, 并且对健康组织造成的损害较小, 成为生物医学应用的最佳光学窗口. 因此, 开发高性能的近红外吸收有机光敏材料具有重要意义. 本文综合评述了近红外有机光敏材料的分子设计、 性能优化及生物应用策略, 为构建诊疗一体化的新一代光疗平台提供了前瞻性视角.
Phototherapy, mainly including photodynamic therapy(PDT) and photothermal therapy(PTT), has emerged as a promising non-invasive alternative due to its precision and minimal side effects. Compared with inorganic photosensitive materials, organic photosensitive materials offer advantages in terms of biocompatibility, structural tunability and precise structural purity. However, most clinically approved photosensitizers require activation by visible light(400—700 nm) and the limited tissue penetration depth severely restricts their therapeutic efficacy. In contrast, near-infrared light(NIR, 700—2500 nm) exhibits superior tissue penetration capacity and causes less damage to healthy tissues, making the optimal optical window for biomedical applications. Therefore, the development of high-performance NIR-absorbing organic photosensitive materials is significance. This article syste-matically reviews the molecular design, performance optimization, and biological application strategies of near-infrared organic photosensitive materials, providing a forward-looking perspective for the construction of a new generation of integrated diagnosis and treatment phototherapy platform.
| [1] |
Grzybowski A., Pietrzak K., Clin. Dermatol., 2012, 30(4), 451—455 |
| [2] |
Nguyen V. N., Zhao Z., Tang B. Z., Yoon J., Chem. Soc. Rev., 2022, 51(9), 3324—3340 |
| [3] |
Zheng Q. Y., Liu X. M., Zheng Y. F., Yeung K. W. K., Cui Z. D., Liang Y. Q., Li Z. Y., Zhu S. L., Wang X. B., Wu S. L., Chem. Soc. Rev., 2021, 50(8), 5086—5125 |
| [4] |
Kim H., Lee Y. R., Jeong H., Lee J., Wu X. F., Li H. D., Yoon J., Smart Molecules, 2023, 1(1), e20220010 |
| [5] |
Hecht J., Opt. Eng., 2010, 49(9), 091002 |
| [6] |
Wu X. F., Hu J. J., Yoon J., Angew. Chem. Int. Ed., 2024, 63(18), e202400249 |
| [7] |
Wei K., Wu Y. X., Zheng X., Ouyang L., Ma G. P., Ji C. D., Yin M. Z., Angew. Chem. Int. Ed., 2024, 63(23), e202404395 |
| [8] |
Tian J., Huang B. X., Nawaz M. H., Zhang W. A., Coord. Chem. Rev., 2020, 420, 213410 |
| [9] |
Zhao X. Z., Liu J. P., Fan J. L., Chao H., Peng X. J., Chem. Soc. Rev., 2021, 50(6), 4185—4219 |
| [10] |
Lee K. W., Wan Y. P., Huang Z. M., Zhao Q., Li S. L., Lee C. S., Adv. Mater., 2023, 36(17), 2306492 |
| [11] |
Xu L. Z., Zhang Q., Wang X., Lin W. Y., Coord. Chem. Rev., 2025, 543, 216910 |
| [12] |
Yuan X., Zhou J. L., Yuan L., Fan J. L., Yoon J., Zhang X. B., Peng X. J., Tan W. H., Sci. China Chem., 2025, 68(3), 826—865 |
| [13] |
Kim M. M., Darafsheh A., Photochem. Photobiol., 2020, 96(2), 280—294 |
| [14] |
Correia J. H., Rodrigues J. A., Pimenta. S., Dong T., Yang Z. C., Pharmaceutics, 2021, 13(9), 1332 |
| [15] |
Agostinis P., Berg K., Cengel K. A., Foster T. H., Girotti A. W., Gollnick S. O., Hahn S. M., Hamblin M. R., Juzeniene A., Kessel D., Korbelik M., Moan J., Mroz P., Nowis D., Piette J., Wilson B. C., Golab J., CA Cancer J. Clin., 2011, 61(4), 250—281 |
| [16] |
Yoon I., Li J. Z., Shim Y. K., Clin. Endosc., 2013, 46(1), 7—23 |
| [17] |
Yano T., Uozumi T., Kawamoto K., Mukada K., Onda J., Ito A., Fujimoto N., Laser. Surg. Med., 1991, 11(2), 174—182 |
| [18] |
Teng K. X., Niu L. Y., Li J. H., Zhang D. S., Yang Q. Z., Angew. Chem. Int. Ed., 2025, 64(30), 202509416 |
| [19] |
Obaid G., Celli J. P., Broekgaarden M., Bulin A. L., Uusimaa P., Pogue B., Hasan T., Huang H. C., Nat. Rev. Bioeng., 2024, 2(9), 752—769 |
| [20] |
Nestoros E., Sharma A., Kim E., Kim J. S., Vendrell M., Nat. Rev. Chem., 2024, 9(1), 46—60 |
| [21] |
Xia Q. M., Zhang Y. Y., Li Y. L., Li Y. R., Li Y. X., Feng Z., Fan X. X., Qian J., Lin H., Aggregate, 2022, 3(1), e152 |
| [22] |
Yaraki M. T., Liu B., Tan Y. N., Nano-Micro Lett., 2022, 14(1), 123 |
| [23] |
Liao P. Y., Wang X. R., Gao Y. H., Zhang X. H., Zhang L. J., Song C. H., Zhang D. P., Yan Y. J., Chen Z. L., Bioorg. Med. Chem., 2016, 24(22), 6040—6047 |
| [24] |
Chen J. J., Hong G., Gao L. J., Liu T. J., Cao W. J., J. Cancer Res. Clin. Oncol., 2015, 141(9), 1553—1561 |
| [25] |
Horiuchi H., Hosaka M., Mashio H., Terata M., Ishida S., Kyushin S., Okutsu T., Takeuchi T., Hiratsuka H., Chem. Eur. J., 2014, 20(20), 6054—6060 |
| [26] |
Lash T. D., Gandhi V., J. Org. Chem., 2000, 65(23), 8020—8026 |
| [27] |
Brunner H., Obermeier H., Angew. Chem. Int. Ed., 1994, 33(21), 2214—2215 |
| [28] |
de Oliveira K. T., de Assis F. F., Ribeiro A. O., Neri C. R., Fernandes A. U., Baptista M. S., Lopes N. P., Serra O. A., Iamamoto Y., J. Org. Chem., 2009, 74(20), 7962—7965 |
| [29] |
Bıyıklıoğlu Z., Kantekin H., Synth. Met., 2011, 161(11/12), 943—948 |
| [30] |
Sun Y., Yan X. K., Wu Q., Zhang F., Pei Y., Su H. F., Huang W. B., He Z. K., Zhu D. X., Yan D. Y., Wang D., Tang B. Z., Adv. Funct. Mater., 2025, 35(46), 2508014 |
| [31] |
Wang Z. W., Zhang L. P., Wu Z. H., Xiao N., Zheng W. X., Wang Y. C., Xu G. L., Zhu D. X., Bryce M. R., Ren L. J., Tang B. Z., Adv. Sci., 2025, 12(47), e15079 |
| [32] |
Wu Z. H., Zhang L. P., Wang Z. W., Liu S. N., Zhang Q. H., Shi C. G., Wang Y. C., Xu G. L., Zhu D. X., Bryce M. R., Ren L. J., Tang B. Z., Adv. Mater., 2025, 37(39), 2503599 |
| [33] |
Karges J., Heinemann F., Jakubaszek M., Maschietto F., Subecz C., Dotou M., Vinck R., Blacque O., Tharaud M., Goud B., Viñuelas Zahınos. E., Spingler B., Ciofini I., Gasser G., J. Am. Chem. Soc., 2020, 142(14), 6578—6587 |
| [34] |
Feng T., Tang Z. X., Karges J., Shu J., Xiong K., Jin C. Z., Chen Y., Gasser G., Ji L. N., Chao H., Chem. Sci., 2024, 15(18), 6752—6762 |
| [35] |
Luo Y. L., Cao B., Zhong M. J., Liu M. Y., Xiong X. L., Zou T. T., Angew. Chem. Int. Ed., 2022, 61(45), e202212689 |
| [36] |
Su X. X., Wang W. J., Cao Q., Zhang H., Liu B., Ling Y. Y., Zhou X. T., Mao Z. W., Angew. Chem. Int. Ed., 2022, 61(8), e202115800 |
| [37] |
Zhang J., Ma J. S., Zhang S. Y., Lou X. Y., Ding Y. S., Li Y., Xu M. M., Xie X. L., Jiao X. Y., Dou X. Y., Wang X., Tang B., ACS Nano, 2023, 17(23), 23430—23441 |
| [38] |
Yuan Y. Y., Zhang C. J., Kwok R. T. K., Xu S. D., Zhang R. Y., Wu J. E., Tang B. Z., Liu B., Adv. Funct. Mater., 2015, 25(42), 6586—6595 |
| [39] |
Hu F., Huang Y. Y., Zhang G. X., Zhao R., Yang H., Zhang D. Q., Anal. Chem., 2014, 86(15), 7987—7995 |
| [40] |
Chen K. Q., He P., Wang Z. M., Tang B. Z., ACS Nano, 2021, 15(4), 7735—7743 |
| [41] |
Zhuang Z. Y., Li J. Q., Shen P. C., Zhao Z. J., Tang B. Z., Aggregate, 2024, 5(4), e654 |
| [42] |
Plekhova N., Shevchenko O., Korshunova O., Stepanyugina A., Tananaev I., Apanasevich V., Bioengineering, 2022, 9(2), 82 |
| [43] |
Sai D. L., Lee J., Nguyen D. L., Kim Y. P., Exp. Mol. Med., 2021, 53(4), 495—504 |
| [44] |
Li G. Y., Wang C., Jin B. H., Sun T., Sun K., Wang S., Fan Z., Cell Death Discov., 2024, 10(1), 466 |
| [45] |
Zhang J., Xu W., Sheng P., Zhao G. Y., Zhu D. B., Acc. Chem. Res., 2017, 50(7), 1654—1662 |
| [46] |
Roy M. M. D., Rivard E., Acc. Chem. Res., 2017, 50(8), 2017—2025 |
| [47] |
Wu J. R., Wu G. X, Li D. X., Yang Y. W., Angew. Chem. Int. Ed., 2023, 62(14), e202218142 |
| [48] |
Loudet A., Burgess K., Chem. Rev., 2007, 107(11), 4891—4932 |
| [49] |
Kolemen S., Akkaya E. U., Coord. Chem. Rev., 2018, 354, 121—134 |
| [50] |
Lyu Y., Li J. C., Pu K., Small Methods, 2019, 3(11), 1900553 |
| [51] |
Xiong Y., Rao Y., Hu J. W., Luo Z. X., Chen C., Adv. Mater., 2023, 37(31), 2305140 |
| [52] |
Kim H., Lee Y. R., Jeong H., Lee J., Wu X. F., Li H. D., Yoon J., Smart Molecules, 2023, 1(1), e20220010 |
| [53] |
Ma S., Lyu M. Y., Zhang C. T., Liu Y., 2025, 46(1), 20240467 |
| [54] |
马爽, 吕明杨, 张赐童, 刘轶. 高等学校化学学报, 2025, 46(1), 20240467 |
| [55] |
Santos E. D., Nogueira K. A. B., Fernandes L. C. C., Martins J. R. P., Reis A. V. F., Neto J. D. V., da Silva I. J. D. Jr., Pessoa C., Petrilli R. l., Eloy J. O., Int. J. Pharm., 2021, 592, 120082 |
| [56] |
Jia H. L., Fang C. H., Zhu X. M., Ruan Q. F., Wang Y. X. J., Wang J. F., Langmuir, 2015, 31(26), 7418—7426 |
| [57] |
Sánchez-Iglesias A., Winckelmans N., Altantzis T., Bals S., Grzelczak M., Liz-Marzán L. M., J. Am. Chem. Soc., 2017, 139(1), 107—110 |
| [58] |
Liu Y. J., Bhattarai P., Dai Z. F., Chen X. Y., Chem. Soc. Rev., 2019, 48(7), 2053—2108 |
| [59] |
Jung H. S., Verwilst P., Sharma A., Shin J., Sessler J. L., Kim J. S., Chem. Soc. Rev., 2018, 47(7), 2280—2297 |
| [60] |
Zhang X., Wang S., Cheng G. H., Yu P., Chang J., Engineering, 2022, 13, 18—30 |
| [61] |
Mei L., Zhang Y. F., Wang K. X., Chen S. J., Song T., Mater. Today Bio, 2024, 29, 101354 |
| [62] |
Xie Z. J., Fan T. J., An J., Choi W., Duo Y. H., Ge Y. Q., Zhang B., Nie G. H., Xie N., Zheng T. T., Chen Y., Zhang H., Kim J. S., Chem. Soc. Rev., 2020, 49(22), 8065—8087 |
| [63] |
Wang Y. W., Ma K., Kang M. M., Yan D. Y., Niu N., Yan S. S., Sun P. P., Zhang L. Z., Sun L. J., Wang D., Tan H., Tang B. Z., Chem. Soc. Rev., 2024, 53(24), 12014—12042 |
| [64] |
Overchuk M., Weersink R. A., Wilson B. C., Zheng G., ACS Nano, 2023, 17(9), 7979—8003 |
| [65] |
Zhang Z. J., Kang M. M., Tan H., Song N., Li M., Xiao P. H., Yan D. Y., Zhang L. P., Wang D., Tang B. Z., Chem. Soc. Rev., 2022, 51(6), 1983—2030 |
| [66] |
Zhang Z. Y., Du Y., Shi X. J., Wang K., Qu Q. J., Liang Q., Ma X. P. He K. S., Chi C. W., Tang J. Q., Liu B., Ji J. F., Wang J., Dong J. H., Hu Z. H., Tian J., Nat. Rev. Clin. Oncol., 2024, 21(6), 449—467 |
| [67] |
Yan D. Y., Li Z., Lee M. M. S., Tang B. Z., Wang D., Angew. Chem. Int. Ed., 2024, 63(51), e202414259 |
| [68] |
He L., Li Y., Zhang C. H., Zhang X. X., Wang B. H., Ren T. B., Yuan L., Coord. Chem. Rev., 2025, 533, 216549 |
| [69] |
Liu W. K., Lv C. Y., Hou Y. X., Lou X., Ma Z. Y., He M. M., Zeng X. L., Sun W., Fan J. L., Peng X. J., Sci. China Chem., 2025, 68(10), 5065—5073 |
| [70] |
Yin C., Lu X. M., Fan Q. L., Huang W., View, 2021, 2(1), e88 |
| [71] |
Liu B., Li C. X., Cheng Z. Y., Hou Z. Y., Huang S. S., Lin J., Biomater. Sci., 2016, 4(6), 890—909 |
| [72] |
Bassam A., Du M. X., Li Y., He X. J., Responsive Mater., 2025, 3(1), e20240031 |
| [73] |
Liu Y. P., Wang H., Qu S. N., Chin. Chem. Lett., 2025, 36(5), 110618 |
| [74] |
Shen J. C., He W., Coord. Chem. Rev., 2023, 483, 215096 |
| [75] |
Wu C. S., Wu Y. H., Zhu X. H., Zhang J., Liu J. L., Zhang Y., Nano Today, 2021, 36, 100963 |
| [76] |
Meng D., Zheng R., Zhao Y. P., Zhang E., Dou L. T., Yang Y., Adv. Mater., 2022, 34(10), 2107330 |
| [77] |
Shinn J., Lee S., Lee H. K., Ahn J., Lee S. A., Lee S., Lee Y., Arch. Pharm. Res., 2021, 44(2), 165—181 |
| [78] |
Jiang Y. Y., Pu K. Y., Small, 2017, 13(30), 1700710 |
| [79] |
Wang L. C., Li N., Wang W. L., Mei A. Q., Shao J. J., Wang W. J., Dong X. C., ACS Nano, 2024, 18(6), 4683—4703 |
| [80] |
Dai Y., Sun J. F., Zhang X., Zhao J. Z., Yang W. Z., Zhou J., Gao Z. Z., Wang Q., Yu F. B., Wang B., Coord. Chem. Rev., 2024, 517, 216054 |
| [81] |
Dai Y., Sun J. F., Fang L., Zhao J. Z., Yu F. B., Wang B., Coord. Chem. Rev., 2026, 547, 217121 |
| [82] |
Guo B., Huang Z. M., Shi Q., Middha E., Xu S. D., Li L., Wu M., Jiang J. W., Hu Q. L., Fu Z. W., Liu B., Adv. Funct. Mater., 2019, 30(5), 1907093 |
| [83] |
Yan D. Y., Zhang Z. J., Zhang J. Y., Li X., Wu Q., Gui Y. X., Zhu J., Kang M. M., Chen X. H., Tang B. Z., Wang D., Angew. Chem. Int. Ed., 2024, 63(26), e202401877 |
| [84] |
Gong Z. C., Kang G. B., Cao Y., Pan J. C., Rong X. J., Du X. B., Zhang D. P., Huang H., Meng S. X., Adv. Sci., 2025, 12(27), 2501468 |
| [85] |
He Z. Y., Gao Y. T., Huang Z., Zhan M. L., Tian S. D., Fang F., Zhao D., Li Z. A., Meng F. L., Tang B. Z., Luo L., ACS Nano, 2025, 19(10), 10220—10231 |
| [86] |
Ye W. Q., Lu H., Chen W. J., Li N. J., Zhang Y., Wang L. H., Li J., Zhu Y., Li M. Q., Fan C. H., Jia S. S., Chen J., 2025, 46(8), 20250100 |
| [87] |
叶伟卿, 逯慧, 陈婉京, 李宁静, 张瑜, 王丽华, 李江, 诸颖, 李明强, 樊春海, 贾思思, 陈静. 高等学校化学学报, 2025, 46(8), 20250100 |
| [88] |
Li X., Ou X. W., Yang Z. M., Kang M. M, Xu W. L, Li D. X., Kwok R. T. K., Lam J. W. Y., Zhang Z. J., Wang D., Tang B. Z., Adv. Mater., 2025, 37(14), 2416590 |
| [89] |
Jiang Z. L., Wen B., Huang Y. H., Wang Y. Z., Fang H. Y., Li F. J., J. Am. Chem. Soc., 2025, 147(13), 10992—10998 |
| [90] |
You C. F., Tian L. Y., Zhu J., Wang L., Tang B. Z., Wang D., J. Am. Chem. Soc., 2025, 147(2), 2010—2020 |
| [91] |
Ruan Z., Zhao Y. Y., Yuan P., Liu L., Wang Y. C., Yan L. F., J. Mater. Chem. B, 2018, 6(5), 753—762 |
| [92] |
Yan D. Y., Li T. T., Yang Y. L., Niu N., Wang D. L., Ge J. Y., Wang L., Zhang R. P., Wang D., Tang B. Z., Adv. Mater., 2022, 34(50), 2206643 |
| [93] |
Kang Y. F., Chen W. K., Teng K. X., Wang L. Y., Xu X. C., Niu L. Y., Cui G. L, Yang Q. Z., CCS Chem., 2022, 4(11), 3516—3528 |
| [94] |
Xu H. H., Yuan L. S., Shi Q. K., Tian Y., Hu F., Nano Lett., 2024, 24(4), 1367—1375 |
| [95] |
Zhou J., Yu G. C., Huang F. H., Chem. Soc. Rev., 2017, 46(22), 7021—7053 |
| [96] |
Tian J., Huang B. X., Xia L., Zhu Y. C., Zhang W. A., Adv. Sci., 2024, 11(9), 2305183 |
| [97] |
Ho P. C., Wang J. Z., Meloni F., Ignacio V. B. L., Coord. Chem. Rev., 2020, 422, 213464 |
| [98] |
Wen H. F., Deng Z. W., Dong R. H., Zhang Z. C., Chen X. M., Alfani G. A., Wang W. J., Qiu Z. J., Alam P., Zhao Z., Tang B. Z., Adv. Funct. Mater., 2025, 35(46), 2508015 |
国家自然科学基金(52473167)
吉林省重点科技项目(20240402036GH)
吉林省发展和改革委员会项目(2024C017-4)
/
| 〈 |
|
〉 |